Kiến trúc đẹp: Nhà thờ đức bà Tp.HCM

Nhà thờ chính tòa Đức Bà Sài Gòn (tên chính thức là Vương cung Thánh đường chính tòa Đức Mẹ Vô nhiễm Nguyên tội) là nhà thờ chính tòa của Tổng giáo phận tại TP.HCM. Được khởi công lần đầu tiên vào 1876, Nhà thờ Đức Bà được xây dựng với quy mô lớn và khánh thành vào năm 1880,Thánh đường dài 93 m, nơi rộng nhất 35 m, cao 21 m (tính đến mái vòm), sức chứa tối đa 1.200 người. Nhà thờ Đức Bà đã có tuổi hơn 137 năm, trải qua với bao biến cố lịch sử cùng người dân Sài Gòn – Gia Định.

Tháng 8/1876, Thống đốc Nam kỳ Duperré tổ chức kỳ thi vẽ đồ án thiết kế nhà thờ. Vượt qua 17 thiết kế khác, đồ án của kiến trúc sư J. Bourad (Pháp) với kiến trúc Roman cải biên pha trộn nét Gothic đã được chọn. Địa điểm xây dựng ban đầu được đề nghị ở 3 nơi: Góc đường Lê Duẩn và Hai Bà Trưng (nay là Lãnh sự quán Pháp); khu Kinh Lớn (tại vị trí nhà thờ cũ đường Nguyễn Huệ) và cuối cùng chọn vị trí tại Công trường Công xã Paris (vị trí hiện nay).

Để chuẩn bị cho việc khởi công xây dựng nhà thờ, người ta mở thầu rộng rãi và chính kiến trúc sư J. Bourad cũng là người trúng thầu, trực tiếp giám sát công trình. Ngày 7/10/1877, lễ đặt viên đá đầu tiên nhà thờ Sài Gòn do giám mục Isidore Colombert chủ trì, diễn ra rất long trọng. Việc xây dựng nhà thờ này cũng rất đặc biệt, nhiều loại vật liệu như ximăng, sắt thép thậm chí đến con ốc vít đều mang từ Pháp sang, công nhân tham gia được chọn trong số thợ lành nghề người Công giáo dưới sự giám sát chặt chẽ của các kỹ sư xây dựng Pháp.

Mặt ngoài công trình xây bằng loại gạch đặt làm tại Pháp là loại gạch không tô trát, không bám bụi rêu (đến nay vẫn còn màu sắc hồng tươi). Tuy nhiên các kỹ sư giám sát cũng đánh giá cao một số vật liệu tại Việt Nam và đã sử dụng một số loại ngói trong nước. Toàn bộ thánh đường gồm 56 ô cửa kính màu do hãng Lorin của quận Chartres sản xuất. Móng của thánh đường được thiết kế đặc biệt, chịu được tải trọng gấp 10 lần toàn bộ kiến trúc ngôi nhà thờ nằm bên trên. Đặc biệt, nhà thờ không có hàng rào hoặc bờ tường bao quanh như các nhà thờ quanh vùng Sài Gòn – Gia Định ngày ấy.

Sau 3 năm xây dựng, ngày 11/4/1880 nhà thờ được khánh thành với tên nhà thờ Sài Gòn.

Tuy nhiên, ban đầu nhà thờ vẫn có sự khác biệt so với nhà thờ hiện nay, khi chỉ có 2 tháp mái bằng có chiều cao 37m và nhìn từ đằng trước, Nhà thờ Sài Gòn trông gần giống như Nhà thờ Đức Bà tại Paris. Điều đó đã làm dấy lên dư luận cho là nhà thờ bị bắt chước thiết kế và không có nét kiến trúc đặc trưng. Vì thế sau 15 năm mang dáng dấp tháp bằng, năm 1895 theo thiết kế bổ sung của Kiến trúc sư Fernand Gardes, Giáo hội đã cho xây thêm 2 gác chuông mái nhọn bên trên tháp bằng, mỗi gác chuông cao 20m và thêm cây Thánh giá cao 3,5m. Như thế tháp và gác chuông nhà thờ đã cao tới 60,5m, trở thành công trình Kiến trúc cao nhất thời bấy giờ.

 

Nhà thờ được thiết kế kiên cố nên chịu đựng tốt trước bão gió. Như cơn bão năm Thìn 1904, cơn bão được đánh giá lớn nhất miền Nam trong vài trăm năm đã càn quét Sài Gòn gây thiệt hại nặng nề, nhưng Nhà thờ Đức Bà lại không hề bị suy suyển gì.

Ngoài kiến trúc đặc sắc, bên trong nhà thờ Đức Bà còn có những “cổ vật” đặc biệt mà không nhiều người được biết, ở 2 tháp chuông cao gần 58 m và gác đàn nằm tại ngọn tháp này (đối diện bàn thờ chính).

Trong ảnh là cầu thang duy nhất dẫn lên tháp chuông nhà thờ, rộng khoảng 40 cm.

Gác chuông cao gần 37 m kể từ mặt đất, rất tối. Sàn được lót sơ sài bằng những miếng gỗ nhỏ cách khoảng, nhìn xuống sâu hun hút. Gác chuông bên phải (phía bên Trường Hòa Bình) có hai chuông La và Đô. Gác chuông bên trái có 4 quả chuông Son, Si, Mi và Rê.Ba quả chuông to nhất là Son nặng 8.745 kg, chuông La nặng 5.931 kg, Si nặng 4.184 kg kg, Đô nặng 4.315 kg, Rê nặng 2.194 kg và chuông Mi nặng 1.646 kg. Tổng trọng lượng các quả chuông là gần 30 tấn, đều được đúc ở Pháp năm 1879. Đặc điểm của chuông nhà thờ là có âm sắc riêng không thể lẫn vào đâu.

Những chiếc chuông được điều khiển bằng điện từ bên dưới. Riêng ba quả chuông lớn trước khi đánh đều được khởi động bằng cách đạp (vì quá nặng) cho lắc trước khi bật rơ-le điện. Khi đổ cùng lúc 6 chuông, tiếng chuông được cho là vang xa trong phạm vi khoảng 10 km.

Giữa 4 quả chuông của tháp bên phải (phía Bưu điện thành phố) là một cầu thang nhỏ dẫn lên đỉnh ngọn tháp. Trên đó có 4 cửa và ban công, từ đây có thể ngắm mọi hướng của thành phố. Hiện, cả 2 tháp chuông đều bị xuống cấp nghiêm trọng, mỗi lần mưa nước đều tạt vào trong.

Giữa hai ngọn tháp, đối diện bàn thờ chính của ngôi thánh đường là gác đàn. Tại đây đặt một chiếc đàn organ ống, được cho là một trong hai cây đàn organ cổ nhất Việt Nam hiện nay. Nó được các chuyên gia nước ngoài làm thủ công, thiết kế riêng để âm thanh đủ cho cả nhà thờ nghe, không nhỏ mà cũng không ồn. Phần thân đàn cao khoảng 3 m, ngang chừng 4 m, dài 2 m chứa những ống hơi bằng nhôm đường kính khoảng 10 cm.

Phần điều khiển đàn nằm riêng nối với thân đàn bằng những trục, có những phím đàn như đàn organ bình thường hiện nay dùng tay gõ và những phím to đặt dưới sàn nhà (dài chừng 3m, ngang khoảng 1m) để người điều khiển đàn đạp lên khi dùng nốt trầm.

Bất ngờ với những "bí mật" trong nhà thờ Đức Bà TP.HCM - 9

 

Bên trong đàn được thiết kế tương tự đàn piano nhưng phức tạp hơn. Đàn còn có những thanh gõ lớn để đập vào phần dưới các ống hơi phát ra âm thanh, tương tự kiểu đánh đàn K’lông Pút của Tây Nguyên. Tuy nhiên, do thiếu bảo quản nên đàn đã hỏng hoàn toàn (bị mối ăn phần gỗ bàn phím điều khiển bằng tay).

Bất ngờ với những "bí mật" trong nhà thờ Đức Bà TP.HCM - 10

Cũng nằm ở giữa 2 tháp chuông, phía trên gác đàn có căn phòng đặt bộ máy của chiếc đồng hồ khổng lồ nhà thờ Đức Bà. Từ bộ máy có trục bằng sắt nối với đồng hồ lớn đặt ở bên ngoài, phía mặt trước nhà thờ.

Bất ngờ với những "bí mật" trong nhà thờ Đức Bà TP.HCM - 11

Bộ máy đồng hồ to như một chiếc tủ chứa quần áo loại lớn, cao khoảng 2,5 m, dài khoảng 3 m và ngang độ hơn một mét.

Bất ngờ với những "bí mật" trong nhà thờ Đức Bà TP.HCM - 12

Để điều chỉnh đồng hồ, phía sau máy có một chiếc đồng hồ to cỡ đồng hồ báo thức. Chỉ cần theo dõi chiếc đồng hồ con này, có thể biết đồng hồ lớn chạy chậm, nhanh, đúng hay sai giờ.

Gian nan con đường phục chế

Sau gần 140 năm hình thành, nhà thờ Đức Bà đã trở thành công trình kiến trúc biểu tượng văn hóa, lịch sử không chỉ của Giáo dân mà còn là của người Sài Gòn. Tuy nhiên theo thời gian, nhiều hạng mục của nhà thờ đã xuống cấp nặng, cần được sửa chữa.

Bên trong nhà thờ
Khu vực làm lễ

Thế nhưng khó khăn đầu tiên chính là sau gần 140 năm, các hồ sơ cũ của nhà thờ đã thất lạc nhiều, không thể tìm thấy hết các bản vẽ thiết kế của nhà thờ. Nhưng tại một thư viện kiến trúc ở Pháp, các hồ sơ vẫn còn lưu trữ đầy đủ nên nhà thờ mới có cơ sở để khảo sát, thẩm định lại toàn bộ các hạng mục cần phải sửa chữa.

 

Công tác đánh giá, thẩm định lại công trình kéo dài tới mấy năm, nhiều chuyên gia, kiến trúc sư không chỉ ở Sài Gòn mà còn ở Pháp đã qua nhiều lần để xem xét thẩm định kỹ. Theo bản khảo sát thì Nhà thờ Đức Bà sẽ có 15 hạng mục cần trùng tu như thay mái ngói, khung gác chuông, tháp chóp chuông, vòm trần, khu vực Cung Thánh, tường trong ngoài nhà thờ, cầu thang, mái cuốn vòm, hệ thống cửa kính, hệ thống chiếu sáng, hệ thống điều áp và thông gió… Và nhiều hạng mục sửa chữa như chuông, đồng hồ, cửa kính… Trong đó riêng ngói thay thế đã có 6 loại khác nhau, bao gồm các loại ngói lợp mang nhãn hiệu Việt như Phú Hữu, Đồng Nai, ngói Trung Quốc như Vương Đại, ngói Pháp như Marseille, ngói vảy cá, ngói mũi tên… Các loại gạch thẻ, gạnh ống Marseille là loại gạch nung nguyên chất không có pha màu. Các loại sắt đúc nguyên khối, các loại tôn chất lượng cao. Các loại kính màu đúc có sẵn các họa tiết hoa văn của nhà thờ.

Công nhân phải lần lượt lấy từng viên gạch ra để thay mới vào

Ngoài phần chuẩn bị vật liệu thì phần thi công cũng sẽ là một khó khăn khi yêu cầu của nhà thờ đưa ra quá trình thi công cải tạo không được làm ảnh hưởng đến kết cấu gạch đá hiện hữu và phải đảm bảo cho việc tổ chức Thánh Lễ trong nhà thờ sẽ vẫn được tổ chức hàng tuần. Ngoài ra nhà thờ còn yêu cầu đơn vị thi công phải đảm bảo an toàn tuyệt đối cho cả thợ thi công và không làm ảnh hưởng đến giao thông tại khu vực này. Vượt qua các tiêu chí, cuối cùng Công ty Thép Việt tại Bình Dương đáp ứng đầy đủ những yêu cầu đặt ra nên được chọn là nhà thầu thi công cải tạo Nhà thờ Đức Bà. Tuy nhiên trong quá trình thi công, sẽ có các kiến trúc sư, các kỹ sư xây dựng từ Pháp qua giám sát để đảm bảo chất lượng công trình.

“Thời gian sửa chữa dự kiến khoảng 3 năm, sẽ có nhiều công việc phải làm. Qua kiểm tra, các chuyên gia đến từ Pháp khẳng định đội ngũ công nhân Việt Nam đủ trình độ và tay nghề để tham gia việc phục chế nhà thờ Đức Bà. Tôi cũng tin như thế vì trước đây cũng chính là người Việt Nam đã xây dựng nhà thờ này” (Trích lời Linh mục Hồ Văn XuânNgười được chọn để phụ trách công việc trùng tu, sửa chữa Nhà thờ ).

Mong rằng chúng ta sẽ sớm thấy nhà thờ Đức bà hoàn thiện để cùng khám phá nhiều hơn những bí mật bên trong nhà thờ.

Nguồn: Sưu tầm & biên tập.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Call Bo gi xy nh - Home Bo gi d?ch v? s?a nh Bo gi xy nh ph?n th